Over de heiligenkalender
Heiligenkalenders geven aan welke heilige op die dag gevierd wordt. Doorgaans komt dit overeen met de sterfdag van de heilige. De dag waarop men een heilige viert kan plaatselijk wisselen afhankelijk van de gemeeschap waar een heilige aan verebonden is. Er is een algemeen universele kalender voor de hele kerk, en uitzonderingen voor dagen/heiligen die gebonden zijn aan een specifieke groep. Zo heeft Nederland haar eigen uitzonderingen, de bisdommen, congregaties etc.
WAT IS EEN HEILIGENKALENDER?
De oorsprong van de heiligenkalender is te vinden in de oude christelijke traditie. De eerste christenen herdachten elk jaar hun martelaren op de dag van hun dood en nog steeds vieren we doorgaans een heilige op zijn sterfdag: Dies Natalis – oftewel geboortedag – genoemd. Het heet zo omdat voor een heilige het sterven de “geboorte naar de hemel” is. Naarmate het aantal erkende heiligen toenam konden aan elke dag meerdere heiligen gekoppeld worden wiens feestdag gevierd kan worden.
De aldus gecreëerde kalender, gecombineerd met de belangrijkste kerkelijke feestdagen, zowel vaste (zoals Kerstmis) als mobiele (zoals Pasen), bood ondersteuning en structuur aan de liturgie.
In de liturgie zijn de dagen “geordend” volgens verschillende niveaus van belangrijkheid. In de katholieke kerk zijn er hoogfeesten, feesten, verplichte gedachtenissen en vrije gedachtenissen. Deze kalender probeert zoveel mogelijk mee te gaan met de Nederlandse liturgische kalender maar wil dit niet vervangen. Hiervoor moet men het Het Directorium voor de Nederlandse Kerkprovincie raadplegen.
De heilige van de dag
FEESTEN EN GEDENKDAGEN
365 dagen lang een heilige, een feest of gedenkdag voor inspiratie, verdieping en verbondenheid.
Over het algemeen bevat elke dag één heilige (of één bepaald collectief); echter op sommige dagen is ervoor gekozen om er twee te vermelden. Christusfeesten (uitgezonderd de zondagen) en Mariafeesten zijn daarentegen waar mogelijk vrij gehouden, zoals ook de Goede Week.
Er is een heel subtiel maar duidelijk verschil gemaakt voor hoogfeesten, feesten en gedachtenissen. Om zo de leesbaarheid te bevorderen en tegelijkertijd de elegantie en het design van de kalender te behouden.
DE ZONDAG ALS EERSTE DAG VAN DE WEEK
In de Heiligenkalender begint de week op zondag, overeenkomstig de traditie van de eerste christenen. Op deze dag verrees Christus uit de dood en daarom vieren christenen de zondag als de dag des Heren. Volgens de Katholieke Kerk is de zondag de vervulling van de sabbat en de dag waarop wij de verrijzenis en de nieuwe schepping vieren.
Zie Johannes 20,1; Handelingen 20,7 en Catechismus van de Katholieke Kerk, 2174–2176.
De kunstwerken
TOEWIJDINGEN PER MAAND
Van oudsher kent de katholieke traditie aan iedere maand van het jaar een bijzondere toewijding toe, zoals de Heilige Maagd Maria in mei, het Heilig Hart van Jezus in juni en de rozenkrans in oktober.
Deze traditionele devoties vormen het uitgangspunt voor de keuze van de kunstwerken in de Heiligenkalender. Daarbij wordt ook rekening gehouden met de liturgische tijd en de feesten van het kerkelijk jaar. De kunstwerken verbeelden deze thema’s niet altijd letterlijk, maar kunnen er ook op symbolische of beschouwende wijze naar verwijzen.
Zo nodigen zij uit om de geest van de betreffende maand te beleven en te verdiepen, stil te staan bij de geloofsmysteries en het gebed te ondersteunen. Op deze wijze begeleidt de kalender de gelovige in het leven met de Kerk, het hele jaar door.
DE KUNSTENAARS IN DE KALENDER 2027
De Heiligenkalender 2027 is geïllustreerd met twaalf zorgvuldig gekozen kunstwerken uit de rijke geschiedenis van de christelijke schilderkunst. Dit jaar zijn onder meer werken opgenomen van grote meesters als Beato Angelico (Fra Angelico), Gentile da Fabriano, Agnolo Bronzino, Annibale Carracci en Luca Giordano. Daarnaast is er een bijzondere voorstelling van Pinksteren, toegeschreven aan Simon Marmion of een navolger.
De kunstwerken voeren ons van de verfijnde religieuze schilderkunst van de late middeleeuwen en de renaissance tot de kleurrijke en expressieve barok. Elk werk sluit aan bij de liturgische tijd of de bijzondere devoties van de betreffende maand.
Zo vormt de kalender niet alleen een dagelijkse leidraad langs de heiligen en feesten van het kerkelijk jaar, maar ook een kennismaking met eeuwen christelijke kunst en spiritualiteit.